کوردی      عربي       فارسی       English       Kurdi  
    
   پەیڕە و پرۆگرام
به‌رنامه‌ و په‌یڕه‌وی ناوخۆی
چاودێری کوردۆساید- چاک



پەسەندکراوی کۆنگرەی پێنجەم
٢٠١٥


به‌شی یه‌که‌م

به‌رنامه‌

ناوه‌ڕۆک:

1.1.  پێشەکی
کوردستان له‌دوای روخانی ئیمپراتۆری عوسمانی و كۆتاییی جه‌نگی جیهانی یه‌که‌م، به‌پێی به‌رژه‌وه‌ندی ده‌سه‌ڵاتی کۆلۆنیالیستی رۆژئاوا به‌سه‌ر وڵاتانی ده‌وروبه‌ری   ( تورکیا، ئێران، ئێراق و سوریا) دابه‌شکرا و کرایه‌ نه‌ته‌وه‌ی که‌مینه‌ی ژێرده‌سته‌ی ئه‌و وڵاتانه‌. له‌وساوه‌ خه‌ڵکی کوردستان به‌ره‌وڕووی چه‌وساندنه‌وه ‌و هه‌وڵی تواندنه‌وه‌ی به‌رده‌وام هاتوون، ئه‌و تاوانانه‌ی به‌رامبه‌ر به ‌گه‌لی کورد کراون که‌متر نین له‌و تاوانانه‌ی به‌رامبه‌ر به‌ گه‌لانی تری وه‌کو ئه‌رمه‌ن، جوله‌که‌، توتسییه‌کانی رواندا، دارفورییه‌کان و گه‌لانی دیکه‌ کراون.
وڵاتانی داگیرکه‌ری کوردستان سڵیان له‌ به‌کارهێنانی مێتۆدی نامرۆڤانه‌ی دڕندانه‌، به‌کارهێنانی چه‌کی قه‌ده‌غه‌کراوی کیمیاوی له‌ ئه‌نجامدانى تاوانی کۆمه‌ڵکوژى و گه‌لکوژی ( ژینۆساید) دا نه‌کردۆته‌وه‌. ڕژێمی که‌مالیستی تورکیا بۆ له‌ناوبردنى کورده‌کانی ناوچه‌ی ده‌رسیم له‌ باكوری کوردستاندا له‌ ساڵانی 1937 و 1938دا چه‌کی کیمیاوی وه‌کو یه‌کێ له‌ ئامرازه‌کانی له‌ناوبردن‌ به‌کارهێناوه‌‌. له ‌به‌هاری ساڵی 1987 له‌ گونده‌كانی بانه‌ و مه‌ریوانی خۆرهه‌ڵاتی وڵات، گونده‌كانی خۆشناوه‌تی وه‌کو شێخ وه‌سان و بالیسانی باشوری کوردستان، هه‌روه‌ها دواتر شاری سه‌ر‌ده‌شتی خۆرهه‌ڵاتی کوردستان وه‌کو یه‌که‌مین شاری کوردستان، ژاری کیمیاوی له‌ تاوانی دژ به‌ مرۆڤایه‌تی و گه‌لکوژی کورداندا به‌کار هاتووه‌. له باشوری كوردستاندا له‌ 16ی مارسی 1988دا گه‌وره‌ترین هێرشی کیمیاوی به‌رامبه‌ر به ‌خه‌ڵکی سڤیل له ‌مێژووی مرۆڤایه‌تیدا له‌ لایه‌ن ده‌وڵه‌تی ئێراقه‌وه‌ کرایه ‌سه‌ر خه‌ڵکی‌ بێ به‌رگریی شاری هه‌ڵه‌بجه‌. هه‌ر له ‌هه‌مان ساڵدا له ‌ناوچه‌کانی سێوسێنان، گه‌رمیان، گۆپته‌په‌،خۆشناوه‌تی، باڵه‌کایه‌تی و بادینان له‌ چوارچێوه‌ی تاوانی گه‌لکوژی ئه‌نفالدا ژاربارانی ئه‌م ناوچانه‌ کران.
کۆمه‌ڵکوژیه‌کانی قه‌ڵادزێ، قارنێ و قه‌ڵاتان، عاموودا هی دیکه‌ی له‌م شێوانه‌ ‌هه‌روه‌ها به‌عه‌ره‌بکردنی ئێزدیه‌کان ئاماژه‌ به‌تاوانی دژ به‌مرۆڤایه‌تی ده‌که‌ن. به‌عه‌ره‌بکردن، تواندنه‌وه‌ و پاکتاوی سیسته‌ماتیکیانه‌ی کورده‌ فه‌یلییه‌کان له‌ 70 و 80 کاندا، له‌ناوبردنی نزیکه‌ی 8000 بارزانی له‌پرۆسه‌ی تاوانی گه‌لکوژی بارزانیه‌کان له‌ساڵی 1983 دا و له‌ناوبردنی نزیکه‌ی 182 هه‌زار که‌س له‌ پرۆسه‌ی تاوانی گه‌لکوژی ئه‌نفال له‌ ساڵی 1988دا، له‌گه‌ڵ خاپورکردنی ‌هه‌زاران گوند، شاره‌دێ و شارۆچكه‌ی باشوری کوردستان به‌ڵگه‌ی بوونی پلان و هه‌نگاوی سیسته‌ماتیکیانه‌ی به‌ مه‌به‌ستی له‌ناوبردنی کورد له‌ پرۆسه‌یه‌کی ماوه‌درێژدا له‌ لایه‌ن رژێمی ئێراقه‌وه‌ ده‌سه‌لمێنن.
تا ڕۆژی ئه‌مرۆمان رژێمه‌کانی تورکیا، ئێران و سوریا له‌ چه‌وساندنه‌وه‌ی کوردستانییان به‌رده‌وامن و نکۆڵی له‌ مافه ‌که‌لتوری و رامیاری و نه‌ته‌وه‌ییه‌کانی خه‌ڵکی کوردستان ده‌که‌ن و پیاده‌ی سیاسه‌تی په‌راوێزکردن، چه‌وساندنه‌وه‌، سوتاندن و تێکدان، راوانانی ئازادیخوازان و کۆمه‌ڵکوژی ده‌که‌ن و به‌مجۆره‌ پێشێلی مافه‌کانی مرۆڤ به‌ کوشندانه‌ترین شێوه‌ ده‌که‌ن. 
بێده‌نگی به‌گشتی و بێده‌نگی کۆمه‌ڵگه‌ی نێونه‌ته‌وه‌یی به‌تایبه‌تی نه‌ک ته‌نها وا له‌و ده‌وڵه‌تانه‌ ده‌کات که‌ درێژه‌ به‌و پێشێلکاریانه‌ بده‌ن، به‌ڵکو مه‌ترسی ئه‌گه‌ری تاوانه‌کانی دژ به‌ مرۆڤایه‌تی و گه‌لکوژی زیاتر دێننه‌پێشه‌وه‌. 
بۆیە لە3/8/ 2014  هەمدیسان کۆمەڵکوژی و تاوانی جینۆساید دەرهەق بە  ئێزیدیەکان کرا لەلایەن چەکدارانی بەناو  دەوڵەتی ئیسلامی لە عراق و شام ( داعش) .لەم تاوانەدا زیاتر لە شەش هەزار کەسی سڤیل  لەژن و مناڵ و پیر و گەنج  بە بێ تاوان  دەسگیرکران،زۆربەیان  زیندەبەجاڵ کران و کجەکانیان وەک سەبایا  فرۆشران.
ده‌با هه‌موو هه‌وڵه‌کان له‌ هه‌موو ئاسته‌کاندا بخه‌ینه گه‌ڕ بۆ رێگه‌گرتن له پێشێلکردنی مافه‌کانی مرۆڤ و دووباره‌بوونه‌وه‌ی تاوانی پاکتاوکردن و گه‌لکوژی له‌ کوردستاندا. 
 2.1.   مێژووی دروستبوونی ڕێکخراوی چاودێری کوردۆساید - چاک
به‌هۆی له‌بیرکردن، که‌مته‌رخه‌می و بێده‌نگی به‌رامبه‌ر به‌ دۆسییه‌ی هه‌ڵه‌بجه ‌و ئه‌نفال، هه‌روه‌ها سیاسه‌تی پاکتاوی نه‌ته‌وه‌یی و له‌ناوبردن له هه‌موو پارچه‌کانی كوردستاندا، له رێکه‌وتی 6.1.2002   به‌بانگه‌وازێك كه‌ له‌ ماڵپه‌ڕی كوردستان نێت بڵاو كرایه‌وه‌، (كه‌مپینی هه‌ڵه‌بجه و ئه‌نفال)  راگه‌یه‌نرا. له‌ ده‌ستپێكدا ده‌سته‌یه‌ک له ‌کوردستانییانی هه‌نده‌ران و ناوخۆی كوردستان له ‌ده‌وری كۆبوونه‌وه‌ و بوونی ‌رێكخراوێكی وایان به‌پێویست زانی. سه‌ره‌تا له‌سه‌ر تۆری ئه‌نته‌رنێت له‌ڕێگه‌ی پاڵتۆلک ( ژووری كوردستان پێشکه‌وتنخوازان٠) درێژه‌ی به‌كار و چالاكیه‌کانی خۆیدا. ئه‌م که‌مپینه ‌درێژه‌ی کێشا و خه‌ڵکی دیکه‌ی‌ لێ کۆبووه‌وه‌، که ‌پێویستبوونی رێکخراوێکی گه‌وره‌تر و خاوه‌ن ئاسۆیه‌کی دوورتری هێنایه‌پێشه‌وه‌. ئه‌وه‌بوو له‌ مانگی ئۆكتۆبه‌ری هه‌مان ساڵدا له‌ کۆبوونه‌وه‌یه‌کدا له‌ پاڵتۆلک، که‌مپینی هه‌ڵه‌بجه ‌و ئه‌نفال گۆڕدرا بۆ رێکخراوێکی سه‌ربه‌خۆی خاوه‌ن په‌یڕه‌و و پرۆگرام، به‌ ناوی ”ناوه‌ندی هه‌ڵه‌بجه‌ دژ به‌ئه‌نفالکردن و ژینۆسایدی گه‌لی کورد (چاک) ، که‌ وه‌کو ناوه‌ندی چاک ناسرا و له‌کار و چالاکیه‌کانیدا به‌رده‌وام بوو. له 3-6-2006 دا یه‌که‌م کۆنگره‌ی زیندووی خۆی له‌ ئاڵمانیا له‌ باژێڕی کۆڵن به‌ست. له‌1-2 ی دیسه‌مبه‌ری2007 دا، کۆنگره‌ی دووه‌می ئاوارته‌ی خۆی له‌ ئاڵمانیا به‌ست. له‌ ڕێکه‌وتی 24-25 ی ژه‌نیوه‌ری 2009 دا له‌ شاری ئارنهیمی هۆڵه‌ندا پلۆنۆمێکی به‌ست, له‌و پلۆنۆمه‌دا ناوی ناوه‌ند له‌ “ناوه‌ندی هه‌ڵه‌بجه‌ دژ به‌ ئه‌نفالكردن و جینۆسایدی گه‌لی كورد-چاك “ه‌وه‌ گۆڕدرا بۆ “چاودێری كوردۆساید-چاك”. له رۆژانی 27، 28 و 29ی نۆڤه‌مبه‌ری 2009 دا، كۆنگره‌ی سێیه‌می خۆی له‌ وڵاتی دانمارك له‌ باژێڕی ئاسنێس گرێدا. له‌ رۆژانی 19-20ی مانگی مه‌ی 2012 چواره‌م کۆنگره‌ی ئاسایی خۆی له‌ شاری (ڤییه‌ننا) له‌ نه‌مسا ساز کرد، کۆنگرەی پێنجه‌میشی  له‌ ڕۆژانی   24،25/ جه‌نیوەری  2015 له‌ شاری (لۆڤن)ی به‌لجیکا به‌ست.
3.1.     پێناسه
تاوانی گه‌لکوژی (ژینۆساید :  گه‌لکوژی واته‌ هه‌ر کردارێک به‌ مه‌به‌ستی له‌ناوبردنی هه‌موو یا به‌شێکی نه‌ته‌وه‌یه‌ک، ڕه‌گه‌زێک، گروپێکی ئه‌تنی یا ئایینی ئه‌نجام بدرێت .... (پێناسه‌ی UN). گه‌لکوژی هه‌وڵی پلان بۆدانراوی له‌ناوبردنی گه‌لێکه‌‌، که‌ ئه‌گه‌ر له‌ناوی نه‌بات، ئه‌وا مه‌ترسی راسته‌وخۆ ‌له‌سه‌ر بوونی دروست ده‌کات. 
چاودێری کوردۆساید - چاک: ڕێکخراوێکی سیڤیلی خۆبه‌خشی قازانج (سود)نه‌ویستی سه‌ربه‌خۆیه‌، پابه‌ندی پره‌نسیپ و پێوه‌ره‌ دیموکراسیه‌کانه‌، له‌سه‌ر پرسه‌کانی تاوانی گه‌لکوژی، دژبه‌مرۆڤایه‌تی و هه‌موو ئه‌و پێشێلکارییانه‌ی دژ به‌ مافی مرۆڤی گه‌لی کوردستان کراون و ده‌کرێن‌ کار ده‌کات و گرنگیان پێده‌دات.

4.1.    ئامانجەکان
•      هه‌وڵدان بۆ دامه‌زراندنی (مه‌ڵبه‌ندێکی توێژینه‌وه‌ی زانستیی تايبه‌ت به تاوانی گه‌لکوژی كوردستانییان)له‌ باشوری کوردستاندا و هه‌ر به‌شێکی دیکه‌ی کوردستان که‌ بواری دامه‌زراندنی هه‌بێت. بۆ:
•    پێشگرتن له‌ دووباره‌بوونه‌وه‌ی تاوانی دژ به‌ مرۆڤایه‌تی و گه‌لکوژی به‌هه‌موو جۆره‌کانیانه‌وه‌. 
•    لێکۆڵینه‌وه‌ و به‌دۆکیومێنتکردنی ته‌واوی ئه‌و تاوانانه‌ی که‌ بوونه‌ته‌ هۆی قه‌ڵاچۆکاری به‌کۆمه‌ڵ، تاوانه‌کانی جه‌نگ و دژ به ‌مرۆڤایه‌تی و گه‌لکوژی له‌ کوردستاندا.
•    ناساندنی ئه‌و تاوانانه‌ی دژ به‌ كوردستانییان وه‌ک هه‌وڵی پاکسازیی ره‌گه‌زی و گه‌لکوژی له‌ ناوه‌نده‌ نێونه‌ته‌وه‌ییه‌کاندا. 
•    به‌میللیکردنی تاوان و کاره‌ساته‌کان، به‌ مه‌به‌ستی دروستکردنی هوشیارییه‌کی مرۆڤدۆستانه‌ له‌نێو کۆمه‌ڵگه‌دا. 
•    گرنگیدان به‌گۆڕه‌به‌کۆمه‌ڵه‌کان هه‌موو ئه‌و پرسانه‌ی په‌یوه‌ندیان به‌ گۆڕه‌به‌کۆمه‌ڵه‌کان هه‌یه‌ وه‌کو ڕاهێنانی خه‌ڵکانی پسپۆر و ئه‌کادیمی بۆ تۆژینه‌وه‌ی زانستی له‌سه‌ر گۆڕه‌به‌کۆمه‌ڵه‌کان، گه‌ڕان و پشکنین، ئامارکردن هتد. 
•    کۆکردنه‌وه‌ی زانیاریی ته‌واو له‌سه‌ر قوربانیانی هه‌ر یه‌ک له‌ کۆمه‌ڵکوژی و گه‌لکوژیه‌کان.
•    هه‌وڵدان بۆ ئاشکراکردنی چاره‌نووسی  ونبووه‌‌کان و ئاشکراکردنی قوربانییانی تاوانه‌کان. 
•    کردنه‌وه‌ی مۆزه‌خانه‌، که‌ شوێنی تایبه‌ت بۆ هه‌موو بابه‌ت و پرس و که‌لوپه‌له‌کانی تاوانی گه‌لکوژی سیسته‌ماتیکیانه‌ به‌پێی سه‌رده‌م، کات و شوێن و جۆر ته‌رخان بکات و رێکبخات. 
•    دروستکردنی رۆژژمێری تایبه‌ت به‌ تاوانه‌کانی گه‌لکوژی، جه‌نگ و دژ به‌ مرۆڤایه‌تی، که‌ له‌ کوردستاندا ئه‌نجامدراون.
•    کێشکردنی تاوانباران که‌ به‌شدارییان له‌ تاوانه‌کان به‌جۆرێ له‌ جۆره‌کان کردووه‌  بۆ دادگا، له‌ ناوخۆ یان له‌ ده‌ره‌وه‌ی وڵات. دادگای نێونه‌‌ته‌وه‌یی باشترین شوێنه‌ بۆ دادگاییکردنی تاوانباران، بۆیه‌ ناردنی دۆسیه‌کان بۆ دادگای نێونه‌ته‌وه‌یی باشترین خزمه‌ت به‌ دۆزی گه‌لکوژی و گه‌له‌که‌مان ده‌گه‌یه‌نێت. ئه‌ركی رێكخراوه‌كه‌مانه‌ كه‌ زانیاری له‌سه‌ر تاوانه‌کان کۆبکاته‌وه‌، سکاڵا له‌سه‌ر تاوانکاران تۆمار بکات، شوێنپێی هه‌ڵاتوه‌کان هه‌ڵبگرێت و بیاندۆزێته‌وه‌. 
•    دروستکردنی مۆنومێنتی تایبه‌ت بۆ تاوانباران ( وه‌ک لادیوارێک که‌ ناوی ئه‌نفالچییه‌کانی له‌سه‌ر بنوسرێت، که‌ دادگا وه‌‌ک تاوانکارانی ئه‌نفال ناساندونی) ، بۆ ئه‌وه‌ی له‌سه‌ر ئاستی کۆمه‌ڵگه‌دا وه‌ك تاوانكار له‌ یاد نه‌كرێن.
•    ده‌بێت ده‌وڵه‌تانی تاوانبار به ياساى تايبه‌ت دان به‌ تاوانه‌كانی گه‌لکوژی و دژ به‌ مرۆڤایه‌تی که‌ دژی خه‌ڵکی کوردستان ئه‌نجامیانداوه‌ بنێن، به‌فه‌رمی داوای لێبوردن له‌گه‌لی کوردستان بکه‌ن، هه‌روه‌ها قه‌ره‌بووی زیانه‌ مرۆیی و که‌لتوری و ئابووری و کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان بکه‌نه‌‌وه‌.
•    به‌رزکردنه‌وه‌ی سکاڵای یاسایی دژ به‌و کۆمپانیا و وڵاتانه‌ی که‌ هاوکاری رژێمی تاوانکاریان کردوه‌، له‌ فرۆشتن، دروستکردن و گواستنه‌وه، یارمه‌تیی لۆژیستی‌ و په‌ره‌پێدانی چه‌کی کیمیایی که‌ له‌ تاوانی گه‌لکوژیدا به‌کارهاتوون.
•    هه‌وڵدان بۆ دیاریکردنی رۆژی 16ی مارس وه‌ک رۆژی جیهانی دژ به‌ به‌کارهێنانی چه‌کی کیمیایی له ئاستى جيهاندا. 
•    یادكردنه‌وه‌ی ساڵانه‌ی تاوانه‌كان و به‌رزڕاگرتنی یاده‌وه‌ری قوربانیانی گه‌له‌كه‌مان.  چاودێری کوردۆساید – چاک ساڵانه‌ به‌ گرنگییه‌وه‌ ئه‌م یادانه‌ ده‌كاته‌وه‌:
•    قوربانیانی کیمیابارانی هه‌ڵه‌بجه‌ له‌ رێککه‌وتی 16ی مارسدا 
•    قوربانیانی گه‌لکوژی فه‌یلییه‌كان له‌ رێککه‌وتی 10ی ئه‌پریلدا 
•    قوربانیانی گه‌لکوژی ئه‌نفال له‌ ڕێککه‌وتی 14ی ئه‌پریلدا 
•    قوربانیانی کیمیاویی شارى سه‌رده‌شت له ڕێککه‌وتی 28ی ژوندا
•    قوربانیانی گه‌لکوژی بارزانییه‌كان له رێککه‌وتی 31ی ژوڵایدا 
•    قوربانیانی تاوانى كۆمه‌ڵكوژی قارنى له ڕێککه‌وتی 2ى سێپته‌مبه‌ردا
•    قوربانیانی کۆمه‌ڵکوژی عامودا له ڕێککه‌وتی 13ی نۆڤه‌مبه‌ردا
•    قوربانیانی تاوانی گه‌لکوژی ده‌رسیم له‌ ڕێککه‌وتی 16ی نۆڤه‌مبه‌ردا  ( رۆژی له‌سێداره‌دانى شيخ ره‌زا و هاوڕێکانی)
•    هه‌وڵدان بۆ به‌هێزکردنی توانای ژنانی به‌جێماوی ئه‌نفال له‌ بواری کۆمه‌ڵایه‌تی، ئابووری، رووناكبیریی له‌ رێگه‌ی پرۆژه‌ی جۆراوجۆر به‌ سودوه‌رگرتن له‌ رێکخراوه‌ ناوخۆیی و نێونه‌ته‌وه‌ییه‌کان. 
•    هه‌وڵدان بۆ رێکخراوکردنی که‌سوکاری قوربانییان و به‌دیهێنانی خواسته‌ ره‌واکانیان له‌ دابینکردنی خانو و پێداویستییه‌ سه‌ره‌تاییه‌کان.
•    به‌رزکردنه‌وه‌ی موچه‌ی که‌سوکاری قوربانیان که‌ بتوانێ مسۆگه‌ری ژیان و گوزه‌رانیان بکات. 
•    نه‌هێشتنی جیاوازیی له‌ نێوان موچه‌ی شه‌هیدان و قوربانیانی گه‌لکوژی، هه‌روه‌ها نه‌هێشتنی هه‌موو جوداکارییه‌ک له‌سه‌ر بنچینه‌ی پله‌وپایه‌، پارتایه‌تی و بنه‌ماڵه‌یی له‌ باشوری کوردستاندا. 
•    پێویسته‌ لیستی شه‌هیدان و قوربانیانی گه‌لکوژی و موچه‌كانیان له‌ باشوری کوردستاندا به‌ شێوه‌ی کراوه‌ بڵاوبكرێنه‌وه‌. 
•     هاوكات پێویسته‌ هه‌موو شه‌هیدانی هاوڵاتی كه‌ به‌ده‌ستی رژێمی به‌عس شه‌هید كراون وه‌ك شه‌هیدی تاوانی دژ به‌ مرۆڤایه‌تی بناسرێن و جوداکاری له‌به‌رامبه‌ریاندا نه‌کرێت. 
•    هه‌موو تێكۆشه‌ران و هاوڵاتیانی به‌شه‌كانی دیكه‌ی كوردستان كه‌ له‌ باشور تیرۆركراون وه‌ك شه‌هید بناسرێن و هه‌وڵی دۆزینه‌وه‌ی تاوانبارانیان‌ بدرێت.
•    هه‌موو بێسه‌روشوێنانی شه‌ڕی ناوخۆ كه‌ چاره‌نووسیان دیار نییه‌ وه‌ك شه‌هید بناسرێن، یاخود له‌ ماوه‌یه‌كی نزیكدا چاره‌نووسیان دیاریبكرێت ئه‌گه‌ر ماون.
•    تێکۆشان و کارکردن بۆ‌ دابینکردنی چاره‌سه‌ری درێژخایه‌نی قوربانیه‌کانی گه‌لکوژی و تاوانی دژ به‌ مرۆڤایه‌تی، هه‌روه‌ها یارمه‌تی و چاره‌سه‌ری نه‌وه‌کانی دوای تاوانی گه‌لکوژی، که‌ به‌هۆی پاشماوه‌ی شوينه‌وارى ژاری کیمیاوی و چه‌کی کۆمه‌ڵکوژی ته‌ندروستیان ناته‌واوه‌ و یان له‌ رووی ده‌رونییه‌وه ئازار ده‌چێژن.
•    په‌ره‌پێدانی هۆشیاریی خه‌ڵکی کوردستان به‌ گشتی و که‌سوکاری قوربانیان به‌تایبه‌تی، سه‌باره‌ت به‌ ناوه‌ڕۆکی مه‌به‌ستی تاوانه‌كانی گه‌لکوژی و جه‌نگ و دژ به‌ مرۆڤایه‌تی، هه‌روه‌ها مافی قوربانییان و ئه‌و رێگه‌ یاساییانه‌ی که‌ بۆ به‌ده‌ستهێنانی مافه‌کانیان هه‌ن.
•    دژایه‌تی و به‌رهه‌ڵستی و له‌قاودانی هه‌ر تاوانێك به‌رامبه‌ر به كه‌مه‌نه‌ته‌وه‌ و ئه‌تنی و ئایینیه‌كانی كوردستان ئه‌نجام بدرێت، هه‌روه‌ها پشتیوانیکردن له‌ گه‌یشتن به‌دادوه‌ریی، سه‌باره‌ت به‌و تاوانانه‌ی له‌ رابردوودا له‌به‌رامبه‌ریاندا ئه‌نجامدراوه‌.
•    سوودوه‌رگرتن له‌ رێککه‌وتننامە و پەیماننامە نێودەوڵەتییەکان سه‌باره‌ت به‌ نه‌ته‌وه‌ی گه‌لکوژیلێکراو و مافه‌کانی. 
•    به‌شداریكردنی چاڵاکانه‌ له‌و كۆڕ و كۆبوونه‌وانه‌ی که‌ سه‌باره‌ت به‌ پرسی گه‌لکوژی ده‌به‌سترێن، یا بۆ پێشگرتن به‌ تاوانه‌کانی گه‌لکوژی و جه‌نگ و دژ به‌مرۆڤایه‌تی رێکده‌خرێن.
•    چاودێری كوردۆساید پشتیوانی ده‌كات له:
•    دادگای تاوانی نێونه‌ته‌وه‌یی ناسراو به‌ ICC.
•    رێكخراوی قه‌ده‌غه‌كردنی چه‌كی كیمیاوی ناسراو به‌ OPCW.
•    كار و هه‌وڵ و كۆششی رێكخراوه‌ جیهانیه‌كانی مافی مرۆڤ.
•    هه‌موو هه‌وڵێك بۆ سه‌پاندنی ئاشتی و بنه‌بڕكردنی جه‌نگ، قه‌ده‌غه‌كردنی چه‌كی ئه‌تۆمی و هێشویی، وه‌ قه‌ده‌غه‌كردنی مین له‌ ئاستی جیهانیدا هتد.
•    قه‌ده‌غه‌كردنی چه‌كداركردنی منداڵان.
•    كارو چالاكی رێكخراوه‌كانی دژ به‌ راسیزم، ره‌گه‌زپه‌رستی و كۆیله‌داری.
•    كارو خه‌باتی رێكخراوه‌كانی ژینگه‌پارێزی.

به‌شی دووه‌م:
پەیڕەوی ناوخۆ 


 1.2. ناوی ڕێکخراو:

 چاودێری كوردۆساید-چاك
Kurdocide Watch - Chak



2.2   ئۆرگانەکانی چاودێری كوردۆساید-چاك:

•    کۆمیته‌ی وڵاتان و شاره‌کانی کوردستان  ( شار بریتییه‌ له‌: پارێزگا بۆ باشور، ئوستان بۆ رۆژهه‌ڵات، ویلایه‌ت بۆ باکور، کانتۆن بۆ رۆژئاوا)  و لیژنه‌کانی.
•     ‌ده‌سته‌ی کارگێڕ و به‌شه‌کانی
•    لیژنه‌ی به‌دواداچوون و چاودێری ( ل. ب. چ )
•    کۆبوونه‌وه‌ی گشتی
•     پلینیۆم
•    کۆنگره‌ 

 
  3.2   ئەندامبوون

به‌ ئه‌ندام بوون ئازه‌زومه‌ندانه‌یه‌ ‌و کراوه‌یه‌ بۆ هه‌ر كه‌سێک، به‌م مه‌رجانه‌ی خواره‌وه‌:

•    ته‌مه‌نی له‌ 16 ساڵ که‌متر نه‌بێت. 
•    بڕوای به‌ په‌یڕه‌و و پڕۆگرامی ڕیکخراوهه‌بێت و خوێندبێتیەوە، فۆرمی ئه‌ندامه‌تی پڕکردبێته‌وه, بڕوای به‌وه‌ هه‌بێت كه‌ چاودێری كوردۆساید له‌ خزمه‌تی ئه‌و دۆزه‌دایه‌ کە لە پێناویدا دامەزراوە.
•    ئابوونه‌‌ی ئه‌ندامه‌تی بدات . 
•    به‌تاوانێکی ناشیاو له‌ دادگایه‌کی باوه‌ر پێکراودا سزا نه‌درابێت و به‌شداری له‌و تاوانانه‌دا نه‌کردبێت که‌ دژ به‌ گه‌لی کورد ئه‌نجام دراون. 
•    ئه‌ندامی هیچ ده‌زگایه‌کی سیخوڕی سه‌ر به‌ وڵاتانی داگیرکه‌ر، یان ده‌وڵه‌ت و پارتێک نه‌بێت.

4.2.   مافەکانی ئەندام

کۆمیته‌ی وڵاته‌کان یان شاره‌کانی کوردستان مافی وه‌رگرتنی ئه‌ندامانیان هه‌یه‌، گه‌ر هه‌ر وڵاتێک یان شارێکی کوردستان کۆمیته‌ی نه‌بوو ئه‌وکاته‌ به‌شی ڕێکخستن و ئاماری ده‌سته‌ی کارگێڕ ئه‌و مافه‌ی پێده‌درێت.
•    هه‌ر ئه‌ندامێکی چالاک مافی خۆکاندیدکردن و ده‌نگدانی هه‌یه‌ بۆ هه‌ر ئۆرگانێک له‌ ئۆرگانه‌کانی جاودێری کوردۆساید-چاک به‌گوێره‌ی ماوه‌ی دیاریکراوی ئه‌ندام بوون و مافه‌کانی له‌م ڕوانگه‌یه‌وه‌.
•    مافی کار و چالاکی هه‌یه‌ له‌ چوارچێوه‌ی په‌یڕه‌و و پرۆگرامدا.
•    مافی پێشنیاز و ڕه‌خنه‌گرتنی هه‌یه‌.
•    مافی خۆ سڕکردن و وازهێنانی هه‌یه‌.
•    مافی به‌رزکردنه‌وه‌ی سکاڵای بۆ ئۆرگانه‌کانی سه‌روتری کۆمیته‌‌ی هه‌یه‌.


5.2.   ئەرکەکانی ئەندام:

•    لایه‌نی که‌م له‌ یه‌کێک له‌ ئۆرگانه‌کانی ڕێکخراوی چاودێری کوردۆساید-چاک چالاک بێت.
•    یارمه‌تی مادی و مه‌عنه‌وی بۆ ڕیکخراو کۆبکاته‌وە (بەپێی بەندی حەڤدە.)
•    ئه‌ندام خۆی ده‌ستنیشانی كار و هه‌ڵسوڕانی چالاکیه‌کانی خۆی ده‌کات به‌مه‌رجێك له‌ چوارچێوه‌ی په‌یڕه‌و و پڕۆگرامی ڕێکخراو ده‌رنه‌چێت.
•    ئه‌ندامی چالاک به‌پێی شوێنی ڕێکخراوه‌یی ئه‌و ماف و ئه‌رکانه‌ی له‌و په‌یڕه‌وه‌دا هاتووه‌ ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ. 
•    ئه‌ندامی ناچالاک به‌گوێره‌ی کات له‌ چالاکیه‌کاندا به‌شدار ده‌بێت.



  6.2.   لەدەستدانی ئەندامەتی

ئه‌ندامه‌تی هه‌ر که‌سێک له‌ناو ئه‌م ڕێکخراوه‌دا کۆتایی دێت ئه‌گه‌ر:

•    خۆی به‌ نووسراو یا به‌ فه‌رمی ڕایبگه‌یه‌نێت.
•    دژ به په‌یڕه‌و و پڕۆگرام کار بکات. یا یه‌کێك له‌ مه‌رجه‌کانی وه‌رگرتنی ئه‌ندامێتی، که‌ پێی وه‌رگیراوه‌ له‌ده‌ست بدات.
•    هه‌وڵی به پاشکۆکردنی چاودێری کوردۆساید –چاک  بۆ پارت یان لایه‌نێکی ڕامیاریی دیاریکراو بدات. ئه‌ویش پاش ئه‌وه‌ی به‌ به‌ڵگه‌ ده‌سه‌لمێنرێت.
•    هه‌رکه‌سێک هاوکاری هه‌ر حیزب و بزووتنه‌وه‌ و ده‌وڵه‌تێک بکات که‌ هه‌ڵده‌ستێت به‌ ئه‌نجامدانی تاوانی ژینۆساید و تاوانی جه‌نگ و تاوانی دژ به‌ مرۆڤایه‌تی، یان پێشتر ده‌ستیان له‌و تاوانانه‌دا هه‌بووبێت.
•    ئه‌گه‌ر به‌ نامه‌ی فه‌رمی 2 جار ئاگادار کرابێته‌وه‌ که‌ له‌ پرینسیپی کاری ڕێکخراوه‌یی لایداوه‌، یان ئه‌گه‌ر جارێک سڕکرابێت له‌سه‌ر ئه‌و لادانه‌ی که‌ هه‌یبووه‌ له‌ پرینسیپی کاری ڕێکخراوه‌یی، دوای ئه‌وه‌ هه‌ر لادانێک له‌ پڕێنسیپه‌کانی کاری ڕێکخراوه‌یی ده‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ى که‌ پێشنیازی ده‌رکردنی بخرێته‌ به‌ر‌ده‌ستی ده‌سته‌ی کارگێڕ.
•    هەر ئەندامێکی دەستەی کارگێر یان بەرپرسێکی کۆمیتە لە ماوەی 6   مانگدا دەرکەوت کە بە باشی ئەرکەکانی بەجێ نەهێناوە و سستە ، پاش لێپرسینەوە دەبێ لابدرێت لەو پۆستەی کە هەیەتی.

 
 7.2  جۆرەکانی لێپرسینەوه

•    ئاگادارکردنه‌وه
•    سڕکردن
•    ده‌رکردن، تووندترین سزای ناو ئه‌م ڕێکخراوه‌یه‌.


8.2.   دەسەڵاتهکانی جێبەجێکردنی لێپرسینەوه و شێوازەکانی:

•    کۆمیته‌کان مافی لێپرسینه‌وه، ئاگادارکردن، سزادان و ده‌رکردنی ئه‌ندامانیان هه‌یه‌. 
•    ئه‌گه‌ر ئه‌ندام ئه‌رکی له‌ ئۆرگانه‌کانی سه‌رووی کۆمیته‌ى‌ هه‌بوو، بڕیاری ده‌رکردنی ته‌نها بۆ باڵاترین ئۆرگانی ڕێکخراو ده‌گه‌ڕێته‌وه.
•    پاش خستنه‌ڕووی پێشنیازی سزا به‌ به‌ڵگه‌وه له‌لایه‌ن ئه‌ندامان یان ئۆرگانه‌کانه‌وه‌‌ به‌ ده‌نگی زۆرینه‌ی (%51) پێشنیاره‌که‌ په‌سه‌ند ده‌کرێت.
•    ئه‌ندامی سزادراو لە ڕێگه‌ی کۆمیته‌ی وڵاته‌که‌یه‌وه‌ له‌ ماوه‌ی  30  ڕۆژدا مافی سکاڵا و پێداچوونه‌وه‌ی به‌ بڕیاری سزاکه‌دا هه‌یه. ئه‌گه‌ر کۆمیته له‌و وڵاته‌دا‌ نه‌بوو، یا ئه‌و کاره‌ی ئه‌نجام نه‌دا ئه‌وا له‌ڕ‌ێگه‌ی ده‌سته‌ی کارگێرو لیژنه‌ی لێکۆڵینه‌وه‌ و به‌دواداچوونه‌وه‌ کاره‌که‌ی خۆی به‌‌ ئه‌نجام ده‌گه‌یه‌نێت. 


  9.2.    وازهێنانی ئەندام

•    هه‌ر ئه‌ندامێک مافی له‌ ده‌ستکێشانه‌وه‌ی هەیە، مه‌رجیش نیه ڕوونکردنه‌وه‌ له‌ باره‌یه‌وه ‌بدات.
•    له‌گه‌ڵ ڕاگه‌یاندنی فه‌ڕمی ده‌ست له‌ کارکێشانه‌وه‌و په‌سه‌ندکردنی له‌  کۆمیته‌ی وڵاته‌که‌ی یا ده‌سته‌ی کارگێڕ هه‌موو مافێکی ئه‌ندامه‌تی له‌ده‌ست ده‌دات.
•    ئه‌ندامی وازهێنراو بۆی هه‌یه‌ تا 14  ڕۆژ له‌ له‌ده‌ستکێشانه‌وه‌‌ی کاره‌که‌ی په‌شیمانبێته‌وه‌ و بگه‌ڕێته‌وه‌ سه‌ر هه‌مان پۆستی ڕێکخراوه‌یی پێشوو به‌بێ پڕکردنه‌وه‌ی فۆرم.
•    ئه‌گه‌ر ئه‌ندامی ده‌ست له ‌کارکێشاوه‌ سووکایه‌تی به‌ ڕێکخراو و ئه‌ندامانی کردبێت ویستی بگه‌ڕێته‌وه‌، ئه‌وا ده‌بێ ‌به‌ فه‌رمی به‌نامه‌یه‌ک داوای لێبوردن بکات و دوا جاریش له‌ ڕێگه‌ی کۆمیته‌که‌یه‌وه‌ یاخود ئۆرگانی باڵاوه‌ له‌رێگه‌ی ده‌نگدانه‌وه‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی په‌سند بکرێت.
•    ئه‌ندامی ده‌ست له‌ کارکێشاوه‌ له‌ دوای گه‌ڕانه‌وه‌ی بۆ ناوه‌ند ده‌بێت ئاماده‌یی لێپرسینه‌وه‌ی تێدابێت، ئه‌گه‌ر کێشه‌یه‌کی دروستكردبێت.


10.2   کۆمیته

•    یه‌که‌ی بنچینه‌یی و نوێنه‌ری فه‌رمی ڕێکخراوی چاکه‌ له‌و وڵاته‌ی که‌ تیایه‌تی ( بۆ وڵاتانی هه‌نده‌ران)  یان له‌و شاره‌ی ئه‌و به‌شه‌ی کوردستان که‌ تیایه‌تی، گه‌ر له‌ توانادابوو (شار بریتییه‌ له‌: پارێزگا بۆ باشور، ئوستان بۆ رۆژهه‌ڵات، ویلایه‌ت بۆ باکور، کانتۆن بۆ رۆژئاوا)
•    له‌ هه‌ر شارێکی کوردستان یاخود وڵاتێکی هه‌نده‌ران ١ تا ٣ ئه‌ندام دەتوانن بنکه‌‌ پێکبهێنن، بەڵام لە ٣ ئه‌ندام زیاتر لە وڵاتێکدا‌ یان شارێکدا (شار به‌ پێی خاڵی یه‌که‌م پێناسه‌کراوه‌) ده‌توانن کۆمیته‌ پێکبهێنن. 
•    کۆمیته‌ ده‌توانێت به‌شه‌کانی تایبه‌ت به‌کاره‌کانی وه‌ک دارایی، ڕاگه‌یاندن هتد. دروست بکات.
•    پێویسته هه‌ر‌ کۆمیته‌یه‌ک کۆنفرانسی ساڵانه‌ی خۆی بکات که‌ تیایدا به‌رپرسی کۆمیته‌، جێگره‌که‌ی، لیژنه‌کانی ناو کۆمیته‌ و به‌رپرسه‌کانیان دیاری ده‌کرێن.
•    کۆبوونه‌وه‌ی ئاوارته‌ (نائاسایی) به‌ ده‌نگی زۆرینه‌ی ئه‌ندامانی کۆمیته‌ %51 ده‌به‌سترێت و ده‌سه‌ڵاتی ئاڵوگۆڕی ڕێکخراوه‌یی هه‌یه‌.
•    پاڵێوراوی به‌رپرسی کۆمیته‌ ده‌بێ شه‌ش مانگ ئه‌ندامی چالاک  بووبێت.
•    به‌رپرسی کۆمیته‌ ڕاسته‌وخۆ ده‌بێته‌ ئه‌ندامی ده‌سته‌ی کارگێر.
•    به‌رپرسی کۆمیته‌ له‌ ئه‌گه‌ری نه‌خۆشی درێژخایه‌ن یا دوورکه‌وتنه‌وه‌ی له‌به‌ر هه‌ر هۆیه‌کی دیکه‌، ئه‌وا جێگر یا ئه‌ندامێکی دی به‌ پشتگیری ئه‌ندامان کاره‌کانی ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ تاکو به‌ هه‌ڵبژاردن یا له‌ رێگه‌ی  کۆنفرانسى کۆمیته‌وه که‌سێکی نوێ هه‌ڵده‌بژێردرێت.
•    ئه‌ندام دوای شه‌ش مانگ ئه‌ندام بوون، مافی کاندیدکردنی خۆی بۆ کۆنگره‌ هه‌یه‌.

11.2    دەستەی کارگێر

•    فراوانترین و به‌ده‌سه‌ڵاتترین ئۆرگانی باڵایه. نوێنه‌رایه‌تی چاودێری کوردۆساید ده‌کات له‌سه‌ر ئاستی ناوخۆی کوردستان و جیهان.
•    به‌ڕێوه‌بردن، داڕشتن و جێبه‌جێکردنی سیاسه‌ت، به‌رنامه‌ی کار و چالاکیه‌کان له‌ نێوان دوو کۆنگره‌دا ئه‌نجام ده‌دات.
•    پێکدێت له‌:

•    سه‌رپه‌رشتیاری ده‌سته‌ی کارگێر
•     دوو جێگری سه‌رپه‌رشتیاری ده‌سته‌ی کارگێر
•    به‌رپرسی کۆمیته‌کانی باشور
•    به‌رپرسی  کۆمیته‌ی رۆژهه‌ڵات (له‌ کاتی ره‌خساندنی ده‌رفه‌تدا، کۆمیته‌ی تریش دروست ده‌کرێت)
•    به‌رپرسی کۆمیته‌ی باکوور (له‌ کاتی ره‌خساندنی ده‌رفه‌تدا، کۆمیته‌ی تریش دروست ده‌کرێت)
•    به‌رپرسی کۆمیته‌ی خۆرئاوا ( له‌ کاتی ره‌خساندنی ده‌رفه‌تدا، کۆمیته‌ی تریش دروست ده‌کرێت  )
•    به‌رپرسی کۆمیته‌ی وڵاتانی هه‌نده‌ران
•    به‌رپرسی به‌شه‌‌کان { ڕاگه‌یاندن، ڕێکخستن و ئامار ، پڕۆژه‌ و پلاندانان، دارایی، مه‌له‌فی تاوانباران، ئه‌رشیف}

•    ده‌سته‌ی کارگێر له‌ کۆنگره‌ هه‌ڵده‌بژێردرێن، جگه‌ له‌ لێپرسراوه‌‌کانی کۆمیته‌ی وڵاتان و شاره‌کانی کوردستان.
•    ئه‌ندامانی ده‌سته‌ی کارگێر له‌هه‌ر وڵاتێکدا بن، پابه‌ندی بڕیاره‌کانی کۆمیته‌ن و له‌گه‌ڵ سه‌رجه‌م ئه‌ندامانی کۆمیته‌دا له‌ ماف و ده‌سه‌ڵاتدا یه‌کسانن‌.
•    مانگانه‌‌ کۆبوونه‌وه‌ ده‌که‌ن.
•    مافی ئاگادارکردنه‌وه‌، سڕکردن و لێسه‌ندنه‌وه‌ی ئه‌ندامه‌تی هه‌یه‌ هه‌روه‌ک له‌ به‌ندی هه‌شت، خاڵی (2)دا هاتووه‌.
•    ئه‌ندامی چالاک دوای شه‌ش مانگ ئه‌ندام بوون، مافی خۆکاندیدکرن و پاڵاوتنی بۆ ئه‌ندامه‌تی ده‌سته‌ی کارگێرى هه‌یه‌.
•    بەرپرسی کۆمیتەکان بۆیان هەیە خۆیان بۆ یەکێک لە ئۆرگانەکان { لیژنەکان} کاندیت بکەن بێ ئەوەی مافی بەرپرسیاریەتی کۆمیتە لەدەست بدەن، گه‌ر ئه‌و توانایه‌یان له‌ خۆیاندا به‌دیکرد، که‌ ده‌توانن هه‌ردوو کاره‌که‌ راپه‌رێنن. 

 12.2.   سه‌رپه‌رشتیار

سه‌رپه‌رشتیار له‌لایه‌ن ده‌سته‌ی کارگێری نوێ که‌ له‌ کۆنگردا هه‌لبژێردراون هه‌لبده‌بژێردرێت، ئه‌ویش له‌رێگه‌ی پرۆسه‌ی ده‌نگدانی نهێنیه‌وه‌.  ئه‌و ئه‌ندامه‌ی زۆرینه‌ی ده‌نگه‌کانی به‌ده‌ست هێنا ده‌بێته‌ ( سه‌رپه‌رشتیاری ده‌سته‌ی کارگێر). مه‌رجه‌ ئه‌و که‌سه‌ی ده‌بێته‌ سه‌رپه‌رشتیار هیچ به‌رپرسیاره‌تییه‌کی حزبی نه‌بێت له‌ نێو هیچ حزبێک له‌ چوارپارجه‌که‌ی کوردستاندا. 

 13.2.      مافەکانی سەرپەرشتیار:

•    کاتی کۆبوونه‌وه‌کان دیارده‌کات و به‌رێوه‌یان ده‌بات.
•    تێبینی و ئامۆژگاری ده‌داته‌ ده‌سته‌ی کارگێر.
•    مافی لێدوان و چاوپێکه‌وتنی بۆ میدیاکان هه‌یه‌.
•    ده‌توانێ به‌شداری له‌ کۆبوونه‌وه‌ی کۆمیته‌کان بکات، به‌مه‌رجیک یه‌ک له‌سه‌رسێی ئه‌ندامانی کۆمیته‌ پشتگیری به‌شداریه‌که‌ی بکه‌ن، یا له‌لایه‌ن ده‌سته‌ی لێکۆڵینه‌وه‌ پێشنیاز بکرێت. 
•    مافی په‌یوه‌ندی راسته‌وخۆی له‌گه‌ل به‌رپرسی کۆمیته‌کان هه‌یه.
•    ده‌توانێ هاوکاری له‌ جێگره‌کانی بۆ ڕاپه‌ڕاندنی کاره‌کانی وه‌رگرێت.
•    ده‌توانێ به‌هۆی ئه‌رک و کاره‌کانی رێکخراو سه‌ردانی فه‌رمی شوێنه‌ فه‌رمیه‌کان بکات.
•    له‌کاتی دروستبوونی قه‌یراندا مافی دروستکردنی لیژنه‌ی لێکۆڵینه‌وه‌ی هه‌یه،‌ ئه‌گه‌ر لیژنه‌ی لیژنه‌ی به‌دواداچوون و چاودێری(  ل. ب. چ)  به‌دواچونی نه‌کرد یان نه‌یتوانی کێشه‌که‌ چاره‌سه‌ر بکات.
•    له‌‌ کاتی بوونی که‌مته‌رخه‌می و سستی له‌ هه‌ر ئۆرگانێکدا سه‌رپه‌رشتیار ده‌توانێت نامه‌یه‌ک بۆ چار‌سه‌رکردنی پرسه‌که‌‌ بۆ د. کارگێر و  لیژنه‌ی به‌دواداچوون و چاودێری( ل. ب. چ) بنێرێت.
•    مافی هه‌یه‌ دووخولی سه‌رپه‌رشتیاری بگرێته‌ ده‌ست، ئه‌گه‌ر له‌لایه‌ن ده‌سته‌ی کارگێره‌وه‌ هه‌لبژێردرایه‌وه.

  14.2.   ئەرکەکانی سەرپەرشتیار:

•    ده‌بێ وابه‌سته‌ی پره‌نسیپه‌کانی رێکخراو بێت.
•    له‌سه‌ریه‌تی له‌ هه‌ر کار و هه‌نگاوێکدا ده‌سته‌ی کارگێر ئاگادار بکاته‌وه‌. له‌پێش به‌جێگه‌یاندنی کاره‌که‌ و دوای به‌جێگه‌یاندنی کاره‌که‌. ئه‌گه‌ر کاره‌که‌ یا سه‌ردانه‌که‌ دیار و گرنگ بوو ده‌بێ به‌ ڕاپۆرت ئه‌نجامه‌که‌ به‌ ده‌سته‌ی کارگێر بگه‌یه‌نێت.
•    ده‌بێ له‌ هه‌موو هه‌نگاوه‌کانیدا‌ پرس و راوێژ به‌ جێگره‌کانی بکات.

 15.2.   وازهێنان له سەرپەرشتیاری:

•    ده‌توانێ ده‌ست له‌کاری سه‌رپه‌رشتیاری بکێشێته‌وه‌ و وه‌کو ئه‌ندامێکی ده‌سته‌ی کارگێر بمێنێته‌وه. له‌مباره‌دا ده‌بێ هۆکاری ده‌ستله‌کارکێشانه‌وه‌که‌‌ی له‌ ڕاپۆرتێکدا بۆده‌سته‌ی کارگێر بخاته‌ڕوو.
•    ئەندامی دەستەی کارگێڕ بۆی هه‌یه‌ سەرپەرشتیار له‌ هه‌ڵه‌ ئاگاداربکاته‌وه، ئه‌گه‌ر هه‌ڵه‌که‌‌ گه‌وره ‌بوو، ده‌توانێ سکالا له‌ دژی بداته‌ لیژنەی چاودێری و بەدواداچون.
•    یه‌ک له‌سه‌رسێی ئه‌ندامانی ده‌سته‌ی کارگێر بۆیان هه‌یه‌ پێشنیازی متمانه‌سه‌ندنه‌وه‌ له‌ سه‌رپه‌رشتیار بکه‌ن. 
•    زۆرینه‌ی ئه‌ندامانی ده‌سته‌ی کارگیر واته‌ 51% ی ئه‌ندامان ده‌توانن متمانه‌ی سه‌رپه‌رشتیاری لێ بسه‌ننه‌وه‌.  

16.2.    جێگری سەرپەرشتیاری دەستەی کارگێر

•    سه‌رپه‌رشتیار دوو جێگری هه‌یه.
•    سه‌باره‌ت به‌ ئه‌رک و وازهێنان هه‌مان ئه‌رکی قانونی هه‌یه‌ که‌ بۆ سه‌رپه‌رشتیار هه‌یه‌. 
•    جێگری سه‌رپه‌رشتیار دوای کۆنگره‌ له‌ لایه‌ن ده‌سته‌ی کارگێره‌وه‌، که‌ له‌ کۆنگره‌ هه‌ڵده‌بژێردراون، به‌ هه‌ڵبژاردنی نهێنی دیاری ده‌کرێت. مه‌رجه‌ جێگره‌کانی سه‌رپه‌رشتیار هیچ به‌رپرسیاره‌تییه‌کی حزبییان نه‌بێت، له‌ نێو هیچ حزبێک له‌ چوارپارچه‌که‌ی کوردستاندا.
•    پێویسته‌ جێگره‌کان و سه‌رپه‌رشتیار لای که‌می خه‌ڵکی دوو پارچه‌ی کوردستان بن، نه‌ک هه‌مان پارچه‌ی که‌ سه‌رپه‌رشتیاری لێوه‌ هاتوه‌، بۆنمونه‌ باکور، رۆژائاوا یا رۆژهه‌لات.
•    پێویسته‌ یه‌کێ له‌ جێگره‌کانی سه‌رپه‌رشتیار نیشته‌جێی ئه‌وروپا بێت، تاکو له‌گه‌ڵ سه‌رپه‌رشتیاردا بتوانن باشتر ئه‌رکه‌کانیان ڕاپه‌ڕێنن.
•    له‌کاتی دوورکه‌وتنه‌وه‌، نه‌خۆشی یا بزری سه‌رپه‌رشتیار له‌به‌ر هه‌ر هۆیه‌ک بێت، ئه‌رک و مافه‌کانی جێگرێکی دیاریکراو هه‌مان ماف و  ئه‌رکه‌کانی سه‌رپه‌رشتیارە‌  (لێره‌دا ده‌سته‌ی کارگێر یه‌کێک له‌ جێگره‌کان دیاری ده‌کات وه‌ک جێگره‌وه‌ی سه‌رپه‌رشتیار)، تا ئه‌و کاته‌ی ده‌سته‌ی کارگێر که‌سێکی تر بۆ سه‌رپه‌رشتیاری هه‌‌ڵده‌بژێرێت.  
•    ده‌توانێ داوای ئه‌رک له‌ سه‌رپه‌رشتیار بکات و به‌ ئه‌رکی تایبه‌ت هه‌لسێت.
•    له‌ کاتی وازهێنان یان دوورکه‌وتنه‌وه‌ی سه‌رپه‌رشتیار، له‌ لایه‌ن ده‌سته‌ی کارگێره‌وه‌ جێگرێکی سه‌رپه‌رشتیار دیاری ده‌کرێت، که‌ ڕاسته‌وخۆ ئه‌رکی سه‌رپه‌رشتیاری بۆ ماوه‌یه‌کی کاتی ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ، تا ئه‌و کاته‌ی ده‌سته‌ی کارگێر که‌سێکی تر بۆ سه‌رپه‌رشتیاری هه‌‌ڵده‌بژێرێت.

 17.2.    ووتەبێژی رێکخراو

ته‌نها به‌رپرسی راگه‌یاندنی گشتی رێکخراو وه‌ سه‌رپه‌رشتیاری ده‌سته‌ی کارگێر مافی لێدوانیان وه‌ک وته‌بێژ هه‌یه‌.
•    ده‌بێ  به‌ پره‌نسیپه‌کانی رێکخراو پابه‌ندبێت.
•    مافی لێدوانی فه‌رمی له‌ کاتی روداوه‌کاندا هه‌یه‌ و مافی راگه‌‌یاندنی هه‌ڵوێستی فه‌رمی رێکخراوی هه‌یه‌.
•    هه‌‌ر راگه‌یه‌ندراو و به‌یاننامه‌‌یه‌ک که‌ له‌ لایه‌ن رێخراوه‌وه‌ ده‌رده‌چێت، کۆپی بۆ ئه‌و ده‌نێردریت.

18.2.    بەشەکانی ناو دەستەی کارگێر

•    به‌شه‌‌کان بریتین له‌ : ڕاگه‌یاندن، ڕێکخستن و ئامار، دارایی، پرۆژه‌و و پلاندانان، ئه‌رشیف، مه‌له‌فی تاوانباران.
•    به‌رپرسی ئه‌م به‌شانه‌ ئه‌ندامی ده‌سته‌ی کارگێڕن که‌ هه‌ڵبژێردراوی کۆنگره‌ن.
•    ئه‌ندامانی هه‌ر به‌شێک پێک دێن له‌ به‌رپرس و به‌رپرسانی هه‌مان به‌ش (لیژنه‌) له‌ کۆمیته‌ی وڵاتان. 
•    هه‌ر به‌شێک به‌پێی پێویست کۆبوونه‌وه‌ی خۆی ئه‌نجام ده‌دات.
•    هه‌ر به‌شێک ئیمێل گروپی تایبه‌ت به‌ خۆی ده‌بێت. که‌ له‌ پاشکۆی ئه‌م پێڕه‌وه‌دا یاساکانی به‌کارهێنانی دیاری کراوه‌.
•    ئه‌رکه‌کانی هه‌ر یه‌ک له‌م به‌شانه‌ و سنووری ده‌سه‌ڵاتیان به‌ پاشکۆیه‌ک دیاری کراوه‌.


19.2.   مافەکانی دەستەی کارگێڕ 

•    مافی به‌شداریکردنیان ‌ له‌ کۆبوونه‌وه‌ی ئاسایی و کۆنفرانسی ساڵانه‌ی کۆمیته‌کاندا هه‌یه‌. 
•    مافی پیشنیازی کۆنگره‌ی ئاوارته‌یان هه‌یه‌، که‌ کۆبوونه‌وه‌ی گشتی بڕیاری کۆتایی له‌سه‌ر ده‌دات.
•    له‌ نێوان خۆیاندا  کاره‌کان دابه‌ش ده‌که‌ن.
•    ده‌سته‌ی كارگێڕ به‌ بڕیاری زۆرینه‌ توانای پڕ كردنه‌وه‌ی كه‌لێنه‌كان و زیادكردنی ژماره‌ی ده‌سته‌ی كاڕگێڕیان هه‌یه‌ به‌پێی پێداویستییه‌كان.
•    بڕیاره‌کانی ده‌سته‌ی کارگێڕ به‌ زۆرینه‌ی ده‌نگ ده‌بن، ئه‌گه‌ر ناته‌بایی هه‌بوو، بابه‌ته‌که‌ ده‌خرێته‌ به‌رده‌ست لیژنه‌ی لێکۆڵینه‌وه‌ و به‌دواداچوون. به‌ پێشنیازی لیژنه‌ی لێکۆڵینه‌وه‌ و به‌دواچوون په‌یوه‌ستدار ده‌بێت.


 20.2.        لیژنه‌ی به‌دواداچوون و چاودێری (ل. ب. چ)

•    له‌ 3 - 5 ئه‌ندام پێک دێت. 
•    ئه‌ندامانی له‌ کۆنگره‌‌ هه‌ڵده‌بژێردرێن. نابێت ئه‌ندامه‌کانی ئه‌م لیژنه‌یه‌ خاوه‌نی هیچ به‌رپرسیاره‌تییه‌ک بن له‌ هیچ حزبێکی کوردستاندا له‌ چوار پارچه‌ی کوردستان. 
•    نابنه‌ ئه‌ندام له‌ ده‌سته‌ی کارگێڕ، به‌ڵام بۆیان هه‌یه‌ وه‌ک میوان به‌شداری کۆبونه‌وه‌کانیان بکه‌ن، لە کۆبوونەوەکانی دەستەی کارگێردا بۆیان هەیە بەشداری گفتووگۆبکەن، بەڵام بۆیان نیە دەنگ بدەن.
•    لانی که‌م ده‌بێ ساڵێک ئه‌ندام بووبن.
•    ئه‌م لیژنه‌یه‌ لێکۆڵینه‌وه‌ و به‌دواداچوون و چاودێری له‌ کێشه‌ و سنور به‌زاندنه‌کان ده‌کات. چ ئه‌وه‌ی که‌ له‌ لایه‌نێکه‌وه‌ بۆیان پێشنیارکرابێت یان خۆیان دیارده‌یه‌کی سنوربه‌زاندن ببینن. گرنگە ئەم لیژنەیە بەردەوام چاودێری ئیمەیلەکان بکات، گەر شتێکیان بەدی کرد کە دەبێتە هۆی کێشەو درێژەدان پیی، خێرا خاوەنەکەی لێ ئاگادار بکەنەوە کە دەبێ لە رێگەی لێژنەکەوە سکاڵا تۆمار بکات، نەک بەو شیوە گوزارشتی لێ بکات.
•    لیژنه‌ی به‌دواداچوون و چاودێری ده‌توانێ جۆری سزا بۆ پێشێلکاری وه‌ک پێشنیاز دیاری بکات.
•    هه‌موو ئۆرگانه‌کانی ڕێکخراو ده‌بێ پابه‌ندبن به‌ئاکامه‌کانی لێکۆڵینه‌وه‌ی  لیژنه‌ی به‌دواداچوون و چاودێری (ل. ب. چ)، هەرەوەها دەبێ دەستەی کارگێر پەسەندی بکات ملکه‌چه‌ بەو بڕیارەی کە دەدریت. 
•    لیژنه‌ی به‌دواداچوون و چاودێری ڕۆڵی ئاگادارکه‌ره‌‌وه‌ ده‌بینێت له‌ئه‌گه‌ری سنوربه‌زاندن و پێشێلکاریی پره‌نسیبه‌کانی ناوه‌ند له‌لایه‌ن ئه‌ندامانه‌وه‌ له‌هه‌ر ئاستێکدا بن.
•    له‌ کاتی قه‌یرانێکی ڕێکخراوه‌یی گه‌وره‌دا، ڕابه‌رایه‌تی ڕێکخراو ده‌که‌ن تا به‌ستنی کۆنگره‌ی نائاسایی.
•    هه‌ر پرسێک که‌ له‌ لایه‌ن لیژنه‌ی به‌دواداچوون و چاودێری به‌ چاره‌نوساز بزاندرێت، بۆ یه‌کلاکردنه‌وه‌ ده‌خرێته‌به‌رده‌م دەستەی کارگێڕ و گشتپرسی ئه‌ندامان.


21.2.   کۆنگره

•    باڵاترین ئۆرگانی چاودێری کۆردۆسایده‌‌، که‌ تیایدا بڕیاری چاره‌نوسساز ده‌رباره‌ی شیوازی کارکردن، ئامانجه‌کانی چاودیری کوردۆ ساید، پێکهاته‌ی ڕێکخراوه‌یی و چاره‌نوسی ناوه‌نده‌که‌ ده‌درێت.
•    هه‌ر دووساڵ جارێک به‌ ئاماده‌بوونی نوێنه‌رانی سه‌رجه‌م ئۆرگان و یه‌که‌کانی دیکه‌ی چاودێری کوردۆساید له‌ یه‌کێک له‌و‌ وڵاتانه‌ی که‌ کۆمیته‌ی  تێدایه ‌ده‌به‌سترێت. 
•    بەهۆی گرفتی دارایی یا تەکنیکیەوە گەر کۆنگرە لە وادەی خۆیدا نەبەسترا دەکرێ یەک جار بۆ ماوەی تا شەش مانگ دوابخرێت.
•    ڕێکخراو ده‌توانێت کۆنگره‌ی ئاوارته‌ له‌ کاتی پێویستدا ببه‌ستێت.
•    ئه‌ندامانی ده‌سته‌ی کارگێر، لیژنه‌ی بەدواداچون و چاودێری تێدا هه‌ڵده‌بژێردرێت.
•    ئه‌ندامی چالاک دوای  6   مانگ ئه‌ندام بوون، مافی خۆپاڵاوتنی بۆ ئۆرگانه‌ باڵاکان‌‌ هه‌یه.


 22.2.    کۆبونەوەی گشتی

•    بریتییه‌ له‌ کۆبوونه‌وه‌یه‌ک، که‌ له‌ڕێگه‌ی ده‌زگایه‌كی چاتی سه‌ر ئنته‌رنێته‌وه‌ ده‌به‌سترێت و ته‌واوی ئه‌ندامان بۆیان هه‌یه‌ به‌شداربن.
•    بۆ لێدوان له‌ سه‌ر چالاکی و که‌مپین، گفتوگۆ له‌سه‌ر گرفته‌ ناوخۆییه‌کان، بیروڕا و هه‌ڵوێست گۆڕێنه‌وه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌کانی ڕۆژ که‌ په‌یوه‌ندیان به‌ ڕێکخراوی چاودێری کوردۆساید – چاک هه‌یه، ‌کۆبوونه‌وه‌ی گشتی ده‌به‌سترێت.
•    ‌کۆبوونه‌وه‌ی گشتی  له‌ ژوورێکی تایبه‌تی ده‌زگایه‌كی چاتی سه‌ر ئنته‌رنێتدا 3 مانگ جارێک یان به‌پێی پێویست ده‌به‌سترێت.
•    ئه‌م کۆبوونه‌وانه‌ به‌ بانگه‌واز و داوای ده‌سته‌ی کارگێر یان سەرپەرشتیار ده‌به‌سترێن.
•    ئه‌و بڕیارانه‌ ده‌خاته‌ ده‌ستووری کاریه‌وه‌ که‌ ئه‌م په‌یڕه‌وه‌ ناوخۆییه‌ وه‌ک ده‌سه‌ڵات به‌ ئۆرگانه‌ جیاجیاکانی ئه‌م ڕێکخراوه‌ی نه‌به‌خشیوه‌. 
•    گه‌ر کێشه‌یه‌ک ‌ له‌ ده‌سته‌ی کارگێڕ و لیژنه‌ی بەدواداچوون و چاودێری چاره‌سه‌ر نه‌کرا ئه‌وا کۆبوونه‌وه‌ی گشتی یه‌کلای ده‌کاته‌وه‌.
•    کۆبوونه‌وه‌ی گشتی له‌لایه‌ن سه‌رپه‌رشتیاری ده‌سته‌ی کارگێر و جێگره‌کانیه‌وه‌ به‌ڕێوه‌ده‌چێت.


23.2.   دارایی و سەرچاوەکانی

•    ئابوونه‌ی ئه‌ندامه‌تی لانیکه‌م 50 یۆرۆیه‌ ساڵانه‌ بۆ دانیشتوانی ئه‌وروپا، ئوسترالیا، ئه‌مه‌ریکا و که‌نه‌دا، که‌ ده‌کرێت به‌ دوو جار  یا جارێک بدرێت. 
•    ئابوونه‌ی ئه‌ندامانی دانیشتووی کوردستان وڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست کۆمیته‌کان خۆیان به‌پێی باری ئابوریی به‌شه‌كانی كوردستان دیاریی ده‌که‌ن.
•    کۆمه‌کی بێ مه‌رجی که‌س و ڕێکخراوه‌کان.
•    کۆمه‌کی ده‌وڵه‌تیی ته‌رخان کراو بۆ ڕێکخراو‌ و کۆڕ و کۆمه‌ڵه‌کان.
•    داهاتی ده‌ستکه‌وتوو له‌ بڵاوکراوه‌ و به‌رهه‌مه‌کان و پڕۆژه‌کانی په‌یداکردنی دارایی.
•    سه‌رچاوه‌کانی دارایی و بڕی ئه‌و داراییه‌ی که‌ ئه‌م ڕێکخراوه‌ هه‌یه‌تی، هه‌روه‌ها چۆنیه‌تی خه‌رجییه‌کانی نابێت له‌ ئه‌ندامان شاراوه‌ بێت. بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ به‌شی دارایی  ساڵانه‌  یا که‌متر به ڕاپۆرتێک ئه‌م ڕێکخراوه‌ی لێ ئاگادار ده‌کاته‌وه‌.
•    دارایی، ژمێریاری تایبه‌ت به‌خۆی ده‌بێت. دارایی گشتی ڕێکخراو بەلایەنی کەم دوو ژمێریاری هەبێ، هاوکات کۆنتۆی بانکی تایبەت بە ریکخراو هەبێ و لە ماڵپەردا بڵاو بکرێتەوە، هەموو داهات و خەرجیەکی ڕێکخراو لەوێوە بێت. هاوکات سالی جارێک لەسەرتای ساڵدا راپۆرتی دارایی لە ماڵپەری سەرەکی ڕیکخراودا بڵاو بکرێتەوە.
•    له‌سه‌ر به‌رپرسی به‌شی دارایی کۆمیته‌کانه، که‌‌ بڕی تێچوونی هه‌ر چالاکییه‌ک له‌ راپۆرته‌کانیدا باس بکات، تاوه‌کو خه‌رجی و تێچونی چالاکییه‌کان ڕۆشن بن.
•    ساڵانه‌ به‌ نامه‌یه‌كی فه‌ڕمی له‌ لایه‌ن به‌رپرسی گشتی دارایی ناوه‌نده‌وه‌ داوا له‌: حکومه‌تی هه‌رێم، که‌سانی ده‌وڵه‌مه‌ند له‌ ناوخۆ و هه‌نده‌ران بکرێت بۆ کۆمه‌ککردن به‌‌م رێکخراوه‌، دواتر به‌ سوپاسنامه‌یه‌ک ناوی ئه‌و که‌س و لایه‌نانه‌ بڵاوبکرێته‌وه‌ که‌ کۆمه‌کی چاکیان کردوه‌، مه‌گه‌ر خۆیان نه‌یانه‌وێت ناویان بڵاو بكرێته‌وه.
•    به‌رپرسی دارایی گشتی کۆبوونه‌وه‌  ( له‌ رێگه‌ی ئینته‌رنێته‌وه) به‌ به‌رپرسی دارایی کۆمیته‌کان بکات.


24.2.   هەڵوەشانەوەی ڕێکخراو

•    له‌ ئه‌گه‌ری نه‌به‌ستنی کۆنگره‌دا دوای بانگکردن بۆ به‌ستنی کۆنگره‌ دووجار له‌ نێوان 3-6 مانگ، له‌ کۆبوونه‌وه‌یه‌کی ئاوارته‌دا، بڕیاری هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ به‌ بڕیاری دوو له‌سه‌ر سێی به‌شداربووان ده‌درێت.
•    سامانی ڕێکخراو ده‌به‌خشرێت به‌ ڕێکخراوێکی هاوچه‌شنی خۆی یان مرۆڤدۆست‌ یا بۆ بوارێکی مرۆییانه‌ ته‌رخان ده‌کرێت، ئه‌مه‌ش ده‌بێت دوو له‌سه‌ر سێی ئه‌ندامانی ئاماده‌بوو بڕیاری له‌سه‌ر بده‌ن. 
•    له‌ ئه‌گه‌ری به‌دیهاتنی ئامانجه‌کانی ڕێکخراودا، ڕێکخراو هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌، ئه‌وه‌ش له‌ کۆبوونه‌وه‌یه‌کی ئاوارته‌دا به‌ بڕیاری دوو له‌سه‌ر سێی به‌شداربووان ده‌بێت. سامانی رێكخراویش به‌و سه‌رئه‌نجامه‌ ده‌گات كه‌ له‌ بڕگه‌ی 2 دا باسكراوه‌. 

  .25.2 ئەندامی شانازی    

•    هه‌موو ئه‌وانه‌ی له‌ بواره‌کانی مافی مرۆڤ و نه‌ته‌وه‌ سته‌ملێکراوه‌کاندا چالاکن، یان هاوکار و دڵسۆزی دۆزی کێشه‌کانی کوردن و له‌ ئاستی نێونه‌ته‌وه‌ییدا هه‌وڵ بۆ ناساندنی پێشێلکاری و تاوانه‌کانی که‌ دژ به‌ کورد کراون و ده‌کرێن ده‌ده‌ن، ده‌کرێت وه‌کو ئه‌ندامی شانازی وه‌ربگیرێن یا ده‌ستنیشان بکرێن.





به‌شی سێیه‌م
پاشکۆی  په یڕەوی ناوخۆ


تێبینی: 
پاشکۆ هه‌مان هێزی ئاسایی په‌یره‌وی ناوخۆی هه‌یه‌ و هه‌موو ئه‌ندامان پابه‌ندن پێیه‌وه‌. له‌م به‌شه‌دا ورده‌کاری سه‌باره‌ت به‌ ئه‌رکه‌کان، ده‌سه‌ڵاته‌کان، شێوه‌ی کارکردن و سنور و پره‌نسیپه‌کانی کار دیارکراون و نوسراون. 


  26.3. ئەندام

ئه‌ندام هه‌ر پله‌وپایه‌یه‌کی ڕێکخراوه‌یی هه‌بێت په‌یره‌وی ئه‌م خاڵانه‌ ده‌کات:

•    ئه‌ندام‌ ده‌بێ له‌ کاره‌کانیاندا ئه‌ندامانی دیکه‌ (له‌و چوارچێوه‌ پێکهاته‌ییه‌ی ئه‌ندامه‌که‌ کاری تێدا ده‌کات)  ئاگاداربکاته‌وه‌، به‌ر له‌ کاره‌که‌و له‌ کاتی کاره‌که‌دا و له‌ ئه‌نجامی کاره‌که‌دا، ئه‌وه‌ش له‌ ڕێگای کۆبوونه‌وه‌ یا ئیمایلی هاوبه‌شدا یا ڕێگای دیکه‌ی گونجاودا.
•    ئه‌ندام له‌ سنوری ئه‌رکه‌کانی خۆیدا کار ده‌کات، له‌ بواره‌کانی ده‌ره‌وه‌ی سنوری ئه‌رکه‌که‌یدا نابێ به‌بێ پرس و ڕاسپارده‌ی ئه‌ندامانی په‌یوه‌ستدار به‌ بواره‌کان به‌ کار هه‌ستن. 
•    کار و هه‌نگاوه‌کان له‌ هه‌ر ئاستێکدا به‌ کراوه‌یی و ڕێکخراوه‌یی ئه‌نجام ده‌درێن. هه‌ر نامه و ده‌کومێنتێک هه‌بن ده‌بێ بۆ ئه‌ندامانی په‌یوه‌ستدار بنێردرێن و لێیان ئاگادار بکرێنه‌وه‌. 
•    ئه‌ندام بۆی نییه‌ کاری تاکڕه‌وانه‌ له‌ناو ڕێکخراودا ئه‌نجام بدات، ده‌بێ کاره‌کانی له‌ چوارچێوه‌یه‌کی ڕێکخراوه‌یی دابن و به‌ پێی پره‌نسیپه‌کانی ڕێکخراو بن. 
•     ئه‌ندام بۆی نییه‌ به‌بێ بڕیاری ڕێکخراوه‌یی، به‌یان و نوسراو به‌ ناوی ڕێکخراوی (ناوی رێکخراو پێویست ناکات) چاودێری کوردۆساید-چاک سه‌ربه‌خۆ ده‌ربکات.
•    تۆمه‌تبارکردنی ئه‌ندامێک له‌ لایه‌ن ئه‌ندامێکی تره‌وه‌ به‌بێ به‌ڵگه‌، سزای به‌دواوه‌ دێت.
•    هه‌وڵی له‌تکردن‌، گه‌ر به‌ به‌ڵگه‌ ب‌سه‌ڵمێندرێت، به‌ سزا وه‌ڵامی ده‌درێته‌وه‌.
•    ئه‌ندام مافی هه‌یه‌ له‌ کۆبوونه‌وه‌ی تایبه‌تی داخراوی ڕێکخراودا گله‌یی و ڕه‌خنه‌کانی کۆنکرینتیانه‌ به‌ به‌ڵگه‌وه‌ بخاته‌‌ ڕوو. 
•    ئه‌ندام ملکه‌چی بڕیاره‌کانه‌، که‌ به‌ شێوه‌یه‌کی دیموکراسیانه‌ و به‌ زۆرینه‌ی ده‌نگ په‌سند ده‌کرێن. 
•    بڕیاری کۆتایی له‌سه‌ر کێشه‌ی ناوخۆییدا جێگای خۆی ده‌گرێ، واته‌ دوای پیاده‌کردنی ،ماف ‌گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ سه‌ر کێشه‌کانی به‌ر له‌ بڕیار په‌سند ناکرێت‌.
•    ئه‌گه‌ر ئه‌ندام ڕه‌خنه‌ یا سکاڵای  له‌ بڕیارێکی په‌سندکراو هه‌بوو:

•    سه‌ره‌تا په‌نابباته ‌به‌ر ڕێگا یاساییه‌کان و له‌ که‌ناڵه‌ ڕێکخراوه‌ییه‌کان‌ ڕه‌خنه‌ و سکالای خۆی ئاراسته‌بکات. 
•    هه‌ڵسان به‌ کۆکردنه‌وه‌ی پشتگیری له‌ دژی بڕیاری دراودا له‌ ده‌روه‌ی ڕێگا قانونیه‌کاندا، په‌سند ناکرێت‌.
•     ‌له‌ ئه‌گه‌ری سکاڵادا له‌ لایه‌ن ئه‌ندامانه‌وه‌، ده‌بێ به‌گوێره‌ی سنوری کاتی ده‌ستنیشانکراو وه‌ڵامی ئه‌ندامان بدرێته‌وه‌.

  27.3.  ئه ندامانی ئاسته کانی سه رووی کۆمیته ی وڵاته کان و شاره کانی کوردستان

ئه‌ندام له‌ هه‌ر پله‌وپایه‌یه‌کی سه‌روو بێت په‌یره‌وی ئه‌م خاڵانه‌ ده‌کات:

•    ئه‌ندامی ده‌سته‌ی کارگێڕ یا هه‌ر ئۆرگانێکی به‌رز پابه‌نده‌ به‌ پره‌نسیپه‌کانی کۆمیته‌ی ئه‌و وڵاته‌ (یان ئه‌و شاره‌ - بۆ کوردستان) ی تێیدا ده‌ژی و دوور له‌ چوارچێوه‌ی ڕێکخراوه‌یی کار ناکات. 
•    ده‌توانێ ئه‌رک له‌ کۆمیته‌ی ئه‌و وڵاته‌ یان ئه‌و شاره‌ی که‌ لێی ده‌ژی له‌ بوارێکدا‌ به‌ده‌سته‌وه‌ بگرێت. 
•    ئه‌گه‌ر هیچ ئه‌رکی دیاری نه‌بوو، به‌راسپارده‌ی ئه‌ندامانی کۆمیته‌ به‌ کارێک  هه‌ڵده‌ستێک . 
•    بۆی نیه‌ بڕیار به‌سه‌ر کۆمیته‌ی ئه‌و وڵاته‌دا یان ئه‌و شاره‌ ده‌ربکات یا ده‌ست بخاته‌ ناو ‌ کاروباری ناوخۆی کۆمیته‌ی وڵاته‌که‌ی که‌ لێی ده‌ژی.

  28.3.      وازهێنانی  ئەندام

•    ئه‌گه‌ر ئه‌و ئه‌ندامه‌ی واز له‌ ڕێکخراو ده‌هێنێت، به‌یانی گشتی ده‌رکرد و له‌ که‌ناڵه‌کانی ڕاگه‌یاندندا بڵاوی کرده‌وه‌، به‌ڵام هێرشی ناڕه‌وای نه‌کرده‌ سه‌ر ڕێکخراو،‌ ده‌رکردنی به‌یانه‌که‌ کێشه‌ی خۆی ده‌بێت. 

•    ئه‌ندامی وازهێنه‌ر گه‌ر ویستی بگه‌ڕێته‌وه‌، دوای  14   رۆژ له‌ وازهێنان‌ مافی ئه‌ندامه‌تی وه‌رده‌گرێته‌وه‌، هه‌مان پله‌ و پایه‌ی پێشووی وه‌رده‌گرێته‌وه‌‌. 

•    ئه‌گه‌ر ئه‌و که‌سه‌ی له‌ کاتی وازهێناندا نوسراوی له‌ که‌ناڵه‌کانی ڕاگه‌یاندندا بڵاوکرده‌وه‌، ناوناتۆره‌ و تۆمه‌تی خسته‌پاڵ ڕێکخراو، گه‌رانه‌وه‌ی ئه‌و که‌سه‌ مه‌رجدار ده‌بێت و لێکۆڵینه‌وه‌ی له‌گه‌ڵدا ده‌کرێت.
 مه‌رجه‌کانیش ئه‌مانه‌ن:

•    ده‌بێ پشتگیری ¾ ئه‌ندامانی کۆنسه‌ی (دەستەی کارگێر) به‌ده‌ست بهێنێت.
•    ده‌بێ له‌ ڕاگه‌یاندنی گشتیدا داوای لێ بوردن له‌ ڕێکخراو بکات.
•    گه‌ر له‌ پۆستێکی به‌رزدا بێت ئه‌و پۆسته‌ی پێنادرێته‌وه‌و ،وه‌ک ئه‌ندامێکی ساده‌ تا کۆنگره‌ ده‌مێنێته‌وه‌. واته‌ کۆنفرانسی وڵاته‌که‌ی  یا کۆنگره‌ی گشتی.

 29.3.     کۆمیته ی وڵاتان و شاره کانی کوردستان

•    کۆمیته‌ له‌و ده‌سه‌لاته‌ زیاتری نییه‌ که‌ له‌ په‌یره‌وی ناوخۆدا بۆی دیار کراوه‌.
•    به‌رپرسی کۆمیته‌ ڕاپۆرتی کۆبونه‌وه‌ و جموجۆڵه‌کانی بۆ ئه‌ندامانی کۆمیته‌ و ده‌سته‌ی کارگێر ده‌نێرێت.
•    به‌رپرسی کۆمیته‌ ڕاپۆرتی کۆبونه‌وه‌ و  چالاکیه‌کان و جموجۆڵه‌کانی ده‌سته‌‌ی کارگێر، یا ده‌زگاکانی تر بۆ ئه‌ندامان ده‌نێرێت.
•    ئیمایلگروپی تایبه‌ت به‌خۆی ده‌بێت.
•    ئه‌گه‌ر که‌سی گونجاو بۆ کارێکی تایبه‌ت نه‌بوو ده‌کرێ سوود له‌ که‌سی ده‌ره‌وه‌ی چاک وه‌ربگیرێت، به‌ مه‌رجێک ئه‌و که‌سه‌ شیاو و گونجاو بێت. ده‌بێ دیارکردنی ئه‌و که‌سه‌ به‌ زۆرینه‌ی ده‌نگی ئه‌ندامانی کۆمیته‌ په‌سند بکرێت. 
•    کۆمیته‌ ده‌توانێت سوود له‌ شاره‌زایی، زانیاریی و ڕێنمایی که‌سانی پسپۆر که‌ له‌ده‌ره‌وه‌ی ڕێکخراودان وه‌ربگیرێت.
•     کۆمیتە بۆی نیە ناوی سەربەخۆ یان جیا لەناوی ڕێکخراو بەکار بهێنێ، دەبێ پابەند بێ بە پەیڕەوی گشتی ناوخۆوە.
•    هیچ کۆمیته‌یه‌ک بۆی نییه‌ به‌یاننامه‌ بێ ئاگاداری د. کارگێر ده‌ربکات، به‌ڵکو به‌یاننامه‌ له‌ لایه‌ن ده‌سته‌ی کارگێر یان ده‌سته‌ی راگه‌یاندنی گشتییه‌‌وه ده‌رده‌کرێت.


30.3.   بەشەکانی ناو دەستەی کارگێر

به‌شه‌کان پێکدێن له‌  ڕاگه‌یاندن، ڕێکخستن و ئامار، دارایی، پڕۆژه‌‌ و پلاندانان، ئه‌رشیف .مه‌له‌فی تاوانباران. به‌رپرسی ئه‌م به‌شانه‌ له‌ کۆنگره‌ هه‌ڵده‌بژێردرێن. له‌ یه‌که‌مین کۆبوونه‌وه‌ی ده‌سته‌ی کارگێڕ دا ئه‌رکه‌کانیان ده‌ستنیشان ده‌کرێت.


31.3.   بەشی ڕاگەیاندن

ڕاگه‌یاندن زمانحالی ڕێکخراوه، له‌و که‌ناله‌وه‌ سیاسه‌تی ڕێکخراو، چالاکیه‌کانی  بۆ بڵاوکردنه‌وه‌ ده‌نێردرێن، یا له‌ ماڵپه‌ڕی ڕیکخراودا بلاو ده‌کرێنه‌وه‌. 
به‌شی ڕگه‌یاندن په‌یره‌وی ئه‌م خاڵانه‌ ده‌کات:

•    له‌ چوارچێوه‌ی په‌یره‌و، به‌رنامه‌، ئامانج و پره‌نسیپه‌کانی ڕێکخراودا نووسراو بڵاوده‌کاته‌وه‌، یا به‌یان ده‌رده‌کات. 
•    له‌ چوارچێوه‌ی ستاندارد و پره‌نسیپه‌کانی ڕێکخراوی مرۆڤانه‌ ده‌رناچێت. 
•    ڕاستگۆیانه‌ ئاماژه‌ به‌ ڕووداو و سه‌رچاوه‌ ده‌کات. 
•    لیژنه‌ی ڕاگه‌یاندن به‌رپرسیاره‌ له‌ بلاوکردنه‌وه‌ی بابه‌ت و چالاکیه‌کانی ڕێكخراوی جاودێری کوردۆساید-چاک
•    گه‌ر بابه‌تێک هه‌ستیاربوو به‌ر له‌ بڵاوکردنه‌وه‌ی ده‌نێردرێت بۆ ده‌سته‌ی کارگێڕ، که‌:

•    چاوه‌ڕوانی تێبینیه‌کان بۆ ماوه‌ی 24 کاتژمێر ده‌کات.
•    له‌ باری تایبه‌تی ناکاوییدا ده‌کرێ ئه‌و کاته‌دیارکراوه‌ که‌متر بکرێته‌وه‌.

•    ڕه‌چاوی ئه‌و تێبینیانه‌ ده‌کات که‌ له‌ چوارچێوه‌ی کاره‌کانی ڕێکخراودان.
•    خۆی به‌دوور ده‌گرێ له‌ هه‌ڵوێستی ڕامیاریی و په‌لهاویشتن بۆ ده‌سه‌ڵات.
•    خۆی به‌دوور ده‌گرێ له‌ به‌کارهێنانی وشه‌ی نزم و ناشیاو.
•    ڕێکخراو ماڵپه‌ڕی سه‌ربه‌خۆی خۆی ده‌بێت و له‌ژێر سه‌رپه‌رشتی به‌شی ڕاگه‌یاندن ده‌بێت که‌:

•    بابه‌ت و نوسراوه‌کانی ڕێکخراو بڵاوده‌کاته‌وه‌.
•    بابه‌ت و نوسراو ی ترکه‌ له‌ چوارچێوه‌ی به‌رنامه‌ و ئامانجه‌کانی ڕێکخراودان بڵاوده‌کاته‌وه‌.
•    به‌رپرسی راگه‌یاندن مافی لێدوانی بۆ ده‌زگاکانی راگه‌یاندن هه‌یه‌ بۆ ده‌ربڕینی هه‌ڵوێستی چاک، پاش راوێژ له‌گه‌ڵ سه‌رپه‌رشتیار، ئه‌مه‌ش بۆ دروستنه‌بوونی ناکۆکی له‌ هه‌ڵوێستی رێکخراودا.

3.23.   بەشی ڕێکخستن و ئامار